رفتن به محتوای اصلی

حکیم پارسی

دانشنامه گیاهان دارویی و طب سنتی ایرانی

خانه ‹ گیاهان دارویی

رزماری

نام علمیSalvia rosmarinus

رزماری یا اکلیل کوهی چه گیاهی است؟ تفاوت برگ و اسانس، جایگاه شواهد گوارشی و احتیاط در بیماری کبد و صفرا را بشناسید.

خانواده: Lamiaceaeبخش مورد استفاده: برگ؛ برگ و گل در گزارش بازار مشهد
عکس واقعی گیاه رزماری؛ نام گونه مطابق شرح منبع تصویر؛ مطابق شرح منبع تصویر

چرا روی منابع دو نام علمی می‌بینیم؟

عکس واقعی گیاه رزماری؛ نام گونه مطابق شرح منبع تصویر؛ مطابق شرح منبع تصویر

نام پذیرفته‌شده رزماری در نتیجه تطبیق GBIF، Salvia rosmarinus است. نام Rosmarinus officinalis در منابع دارویی و برچسب‌های قدیمی فراوان است. این تغییر نام، وجود دو داروی مستقل را نشان نمی‌دهد؛ برای تطبیق مقاله با محصول باید هر دو نام را در نظر گرفت. [T، M]

رزماری از خانواده نعناعیان است. برگ خشک، اسانس و محصول آرایشی حاوی رزماری را یکسان ندانید. خلاصه EMA درباره داروهای مشخصِ برگ است و خودش مواد غذایی، مکمل‌ها و محصولات آرایشی را از این جمع‌بندی جدا می‌کند. [M]

کاربرد محلی در ایران چگونه ثبت شده؟

در جدول ۱ پژوهش بازار مشهد، ردیف ۱۴۹، Rosmarinus officinalis با نام Rozmari و بخش برگ و گل آمده است. کاربردهای گزارش‌شده شامل مسائل مفصلی، مو و دستگاه عصبی‌اند. این جدول گفته‌های بازار دارویی را ثبت می‌کند؛ تضمین درمان ریزش مو یا افسردگی نیست. [I1]

از حضور رزماری در بازار ایران نمی‌توان نتیجه گرفت همه کاربردهای اروپایی آن در متون کهن ایرانی هم وجود داشته‌اند. این مقاله نقل‌قول بی‌صفحه از کتاب‌های قدیمی یا انتساب درمان قطعی به حکیمان ارائه نمی‌کند.

کدام ادعا بر استفاده سنتی تکیه دارد؟

خلاصه EMA کاربرد برگ را برای ناراحتی گوارشی و اسپاسم خفیف و بعضی کاربردهای حمام دارویی بر پایه مصرف طولانی سنتی توضیح می‌دهد. خود منبع می‌گوید این نتیجه بر کارآزمایی‌های بالینی کافی متکی نیست. [M]

این جمع‌بندی اثبات رشد مو، درمان فراموشی یا درمان یک بیماری روان‌پزشکی نیست. مطالعه یا تبلیغ درباره روغن مو نیز باید با فرمول و شرکت‌کنندگان همان پژوهش سنجیده شود؛ برگ خشک جایگزین خودکار آن فرآورده نیست.

چه محدودیت‌های مشخصی وجود دارد؟

EMA مصرف دارویی برگ را در بارداری و شیردهی، زیر ۱۲ سال، حساسیت به رزماری و در انسداد مجاری صفراوی، التهاب کیسه صفرا، سنگ صفرا یا بیماری کبد توصیه نمی‌کند. کاربرد موضعی روی پوست شکسته یا تحریک‌شده نیز در خلاصه منع شده است. [M]

درماتیت تماسی از عوارض ممکن است. در زمان ارزیابی، تداخل دارویی مشخصی برای برگ در منابع گزارش نشده بود؛ این عبارت اثبات نبود همه تداخل‌ها نیست. برای داروی نسخه‌ای یا چند فرآورده هم‌زمان، نام و ترکیبات محصول را به داروساز نشان دهید. [M]

آیا مقدار غذایی با مصرف دارویی برابر است؟

وجود رزماری در غذا، درباره ایمنی عصاره غلیظ یا حمام دارویی حکم کلی نمی‌دهد. در تصمیم درباره مصرف، شکل محصول و هدف مصرف اهمیت دارند. این صفحه مقدار درمانی، نسخه ترکیبی یا دستور بلع اسانس ارائه نمی‌کند.

برای شناخت گیاهی از همین خانواده، صفحه زوفا را می‌توان خواند. هم‌خانواده‌بودن به معنی قابل‌جایگزینی‌بودن یا یکسان‌بودن منع مصرف نیست؛ نام علمی فقط آغاز بررسی است.

شواهد پژوهشی و محدودیت‌ها

منابع ثبت‌شده در این پرونده، نام و بخش گیاه و استفاده‌های گزارش‌شده را توضیح می‌دهند. گزارش استفادهٔ سنتی به‌تنهایی اثربخشی یا ایمنی را ثابت نمی‌کند. برای سنجیدن ادعا دربارهٔ رزماری، باید نوع فرآورده و روش پژوهش همان ادعا را نیز بررسی کرد.

نکات ایمنی و شکل فرآورده

  • نام رزماری به‌تنهایی برای قضاوت دربارهٔ ایمنی یک محصول کافی نیست؛ نام علمی، بخش گیاه و نوع فرآورده مهم‌اند. اگر دارو مصرف می‌کنید یا برای کودک، بارداری یا شیردهی پرسشی دارید، اطلاعات همان فرآورده را با پزشک یا داروساز بررسی کنید. این بخش فهرست کامل همهٔ تداخل‌ها و منع مصرف‌های احتمالی نیست.

پیش از خرید رزماری چه چیزی را بررسی کنیم؟

نام علمی «Salvia rosmarinus» و بخش گیاه درج‌شده روی بسته را با اطلاعات این صفحه مقایسه کنید. در منابع این پرونده، بخش مورد استفاده «برگ؛ برگ و گل در گزارش بازار مشهد» معرفی شده است. نام رایج، بو یا عکس به‌تنهایی هویت یک نمونهٔ خریداری‌شده را تأیید نمی‌کند.

آیا این اطلاعات برای همهٔ شکل‌های رزماری یکسان است؟

خیر. گیاه خشک، دمنوش، پودر، عصاره و اسانس یک فرآوردهٔ یکسان نیستند. نتیجهٔ یک آزمایش یا مطالعه را باید با نوع فرآورده و شرایط همان مطالعه خواند؛ نمی‌توان آن را خودکار به همهٔ محصولات با این نام نسبت داد.

برای بررسی بیشتر از کجا شروع کنیم؟

منابع پایان صفحه را باز کنید و نام گونه، بخش گیاه و نوع شواهد را با پرسش خود تطبیق دهید. اگر دارو مصرف می‌کنید یا برای کودک، بارداری یا شیردهی پرسشی دارید، اطلاعات همین فرآورده را با پزشک یا داروساز بررسی کنید.

منابع و ارجاعات

  1. [T] GBIF Backbone Taxonomy: Salvia rosmarinus Spenn. — Accepted name and family; live name-match API confirmed 98% match
  2. [I1] Amiri & Joharchi (2013), Ethnobotanical investigation of traditional medicinal plants commercialized in the markets of Mashhad, Iran — Table 1; species row (specified in article)
  3. [M] EMA: Rosmarini folium — Overview: uses; contraindications; interactions; risks; ARSP EMA/HMPC/387754/2025
  4. NCCIH؛ استفادهٔ آگاهانه از مکمل‌ها — Safety and Risk؛ تفاوت محصولات و گفت‌وگو با پزشک دربارهٔ داروها و گروه‌های حساس

عکس واقعی؛ Margalob — CC BY-SA 4.0 · منبع عکس · مجوز استفاده · نام گونه مطابق شرح منبع است؛ این تصویر هویت نمونهٔ خریداری‌شده را تأیید نمی‌کند.