رفتن به محتوای اصلی

حکیم پارسی

دانشنامه گیاهان دارویی و طب سنتی ایرانی

خانه ‹ گیاهان دارویی

اسفند

نام علمیPeganum harmala L.

اسفند خوراکیِ بی‌خطر نیست. مسمومیت، خطر بارداری و تداخل‌های مرتبط با آلکالوئیدها را جدا از باورهای سنتی بخوانید.

خانواده: قره‌داغیان (Nitrariaceae)بخش مورد استفاده: دانه و میوه در گزارش محلی
عکس واقعی گیاه اسفند؛ نام گونه مطابق شرح منبع تصویر؛ مطابق شرح منبع تصویر

این گیاه را چگونه بشناسیم؟

عکس واقعی گیاه اسفند؛ نام گونه مطابق شرح منبع تصویر؛ مطابق شرح منبع تصویر

اسفند در این صفحه به Peganum harmala L. از خانوادهٔ قره‌داغیان (Nitrariaceae) اشاره دارد. بخش مورد بحث دانه و میوه در گزارش محلی است. این گیاه در منابع قدیمی ممکن است با خانوادهٔ Zygophyllaceae دیده شود؛ رده‌بندی جدید Nitrariaceae را به کار می‌برد. دانهٔ اسفند با دود حاصل از سوختن آن یک مادهٔ قابل مقایسه در کارآزمایی نیست.

در ایران چه کاربردی گزارش شده است؟

جدول کرمان برای اسفند دانه و میوه و کاربردهای محلی مختلف ثبت کرده است [۲]. وجود عنوان ضدعفونی در گزارش مردم اثبات نمی‌کند که دود خانه را از ویروس پاک می‌کند یا خوردن دانه بیماری را درمان می‌کند.

پژوهش‌های امروز چه می‌گویند؟

مرور داروشناسی به آلکالوئیدهای هارمین و هارمالین، فعالیت مهار مونوآمین‌اکسیداز و سمّیت اشاره می‌کند [۳]. آزمایش اثر یک ترکیب به معنی مجوز مصرف دانه یا عصاره در انسان نیست.

گزارش مسمومیت در زن باردار نشان می‌دهد مصرف این گیاه می‌تواند به وضعیت جدی منجر شود [۴]. گزارش موردی اندازهٔ احتمال خطر را تعیین نمی‌کند، اما برای رد تصور «گیاه بی‌ضرر» اهمیت دارد.

فرآورده‌ها چه تفاوتی دارند؟

دانه، عصاره و آلکالوئید خالص غلظت متفاوت دارند؛ با شمارش دانه نمی‌توان مقدار مادهٔ فعال و حد امن را تعیین کرد. نتیجهٔ عصاره دربارهٔ دود اسفند نیز شاهد مستقیم نیست. این صفحه دستور خوردن، تهیهٔ عصاره یا پاکسازی هوا با دود نمی‌دهد.

عوارض، تداخل‌ها و گروه‌های حساس

  • خوردن دانه، عصاره یا مصرف برای سقط و قاعده‌آوری می‌تواند خطرناک باشد؛ در بارداری از آن استفاده نکنید [۳،۴]. استفراغ، لرزش، گیجی یا اختلال هوشیاری پس از مصرف نیاز به مراجعهٔ فوری دارد. برای منتظر ماندن تا اثر دمنوش یا درمان خانگی وقت تلف نکنید.
  • مهار مونوآمین‌اکسیداز امکان تداخل جدی با داروهای اثرگذار بر سروتونین و دیگر داروهای روان‌پزشکی را مطرح می‌کند [۳]. همهٔ ترکیب‌ها در کارآزمایی انسانی آزموده نشده‌اند؛ فهرست کوتاه را فهرست کامل ندانید. در شیردهی، کودکان و بیماری کبد یا کلیه، مصرف دارویی خودسرانه مناسب نیست.

پرسش رایج

اگر کسی اسفند خورده چه کنیم؟ در صورت علائم یا مصرف مشکوک، با خدمات فوریت یا مرکز مسمومیت تماس بگیرید و نوع، زمان مصرف و داروهای همراه را بگویید. بدون دستور متخصص او را وادار به استفراغ نکنید و نمونهٔ گیاه را همراه ببرید.

پیش از خرید اسفند چه چیزی را بررسی کنیم؟

نام علمی «Peganum harmala L.» و بخش گیاه درج‌شده روی بسته را با اطلاعات این صفحه مقایسه کنید. در منابع این پرونده، بخش مورد استفاده «دانه و میوه در گزارش محلی» معرفی شده است. نام رایج، بو یا عکس به‌تنهایی هویت یک نمونهٔ خریداری‌شده را تأیید نمی‌کند.

آیا این اطلاعات برای همهٔ شکل‌های اسفند یکسان است؟

خیر. گیاه خشک، دمنوش، پودر، عصاره و اسانس یک فرآوردهٔ یکسان نیستند. نتیجهٔ یک آزمایش یا مطالعه را باید با نوع فرآورده و شرایط همان مطالعه خواند؛ نمی‌توان آن را خودکار به همهٔ محصولات با این نام نسبت داد.

برای بررسی بیشتر از کجا شروع کنیم؟

منابع پایان صفحه را باز کنید و نام گونه، بخش گیاه و نوع شواهد را با پرسش خود تطبیق دهید. اگر دارو مصرف می‌کنید یا برای کودک، بارداری یا شیردهی پرسشی دارید، اطلاعات همین فرآورده را با پزشک یا داروساز بررسی کنید.

منابع و ارجاعات

  1. [1] Kew Plants of the World Online — Taxonomy; accepted name / synonyms
  2. [2] Ethnobotany of the medicinal plants used by the ethnic communities of Kerman province, Southeast Iran — جدول؛ Peganum harmala
  3. [3] Pharmacological and therapeutic effects of Peganum harmala and its main alkaloids — MAO inhibition; toxicity
  4. [4] Peganum harmala L. Intoxication in a Pregnant Woman — Case presentation; discussion
  5. NCCIH؛ استفادهٔ آگاهانه از مکمل‌ها — Safety and Risk؛ تفاوت محصولات و گفت‌وگو با پزشک دربارهٔ داروها و گروه‌های حساس

عکس واقعی؛ Krzysztof Ziarnek, Kenraiz — CC BY-SA 4.0 · منبع عکس · مجوز استفاده · نام گونه مطابق شرح منبع است؛ این تصویر هویت نمونهٔ خریداری‌شده را تأیید نمی‌کند.