رفتن به محتوای اصلی

حکیم پارسی

دانشنامه گیاهان دارویی و طب سنتی ایرانی

خانه ‹ گیاهان دارویی

زنجبیل

نام علمیZingiber officinale

زنجبیل تازه، پودر خشک و مکمل غلیظ یکسان نیستند؛ پژوهش‌های انسانی بیشتر روی فرآورده‌های مشخص انجام شده‌اند.

خانواده: زنجبیلیانبخش مورد استفاده: ساقه زیرزمینی یا ریزوم
عکس واقعی گیاه زنجبیل؛ نام گونه مطابق شرح منبع تصویر؛ مطابق شرح منبع تصویر

کدام قسمت زنجبیل مصرف می‌شود؟

عکس واقعی گیاه زنجبیل؛ نام گونه مطابق شرح منبع تصویر؛ مطابق شرح منبع تصویر

زنجبیل با نام علمی Zingiber officinale گیاهی است که بخش شناخته‌شده آن ساقه زیرزمینی یا ریزوم است؛ در گفتار روزمره گاهی آن را ریشه می‌نامند. در پژوهش بازار مشهد، زنجبیل با نام زنجفیل در فهرست گیاهان دارویی عرضه‌شده آمده است.

زنجبیل تازه، خشک، پودر و عصاره غلیظ از نظر آب، روش تهیه و مقدار ترکیبات یکسان نیستند. اگر مقاله‌ای درباره مکمل زنجبیل نوشته شده، نباید نتیجه آن را بدون بررسی به چای یا ادویه غذایی نسبت داد.

در سنت ایرانی چگونه شناخته شده است؟

در گزارش میدانی مشهد، زنجبیل در گروه گیاهان وارداتی بازار آمده و استفاده‌های خوراکی و سنتی آن ثبت شده است. این موضوع نشان می‌دهد یک گیاه می‌تواند بخشی از سنت دارویی ایران باشد، حتی اگر بومی ایران نباشد.

منبع میدانی درباره آنچه در بازار فروخته می‌شود گزارش می‌دهد. برای سنجش اثر درمانی باید به مطالعه‌های بالینی مربوط به فرآورده و مشکل مشخص رجوع کرد، نه صرفاً قدمت استفاده.

پژوهش امروز درباره زنجبیل چه می‌گوید؟

مرکز ملی سلامت مکمل آمریکا گزارش می‌کند که زنجبیل برای برخی انواع تهوع بررسی شده و درباره بعضی کاربردها شواهد امیدوارکننده ولی محدود یا نامطمئن است. بخش زیادی از این پژوهش‌ها روی مکمل‌ها انجام شده‌اند، نه زنجبیل معمولی در غذا.

این مرکز درباره تهوع ناشی از حرکت نتیجه قانع‌کننده‌ای گزارش نمی‌کند و درباره تهوع همراه شیمی‌درمانی نیز عدم قطعیت را توضیح می‌دهد. پس عبارت کلی «زنجبیل برای هر نوع تهوع مؤثر است» دقیق نیست.

عوارض و احتیاط‌های مصرف

  • در گزارش NCCIH ناراحتی شکم، سوزش معده، اسهال و تحریک دهان یا گلو از عوارض احتمالی مصرف خوراکی زنجبیل نام برده شده است. مکمل غلیظ را نباید صرفاً به دلیل خوراکی بودن ادویه، بی‌خطر دانست.
  • در بارداری، شیردهی یا همراه داروهای ثابت، بررسی شرایط شخصی و فرآورده اهمیت دارد. این مطلب درباره زنجبیل اطلاعات عمومی می‌دهد و مقدار درمانی تجویز نمی‌کند.

پیش از خرید زنجبیل چه چیزی را بررسی کنیم؟

نام علمی «Zingiber officinale» و بخش گیاه درج‌شده روی بسته را با اطلاعات این صفحه مقایسه کنید. در منابع این پرونده، بخش مورد استفاده «ساقه زیرزمینی یا ریزوم» معرفی شده است. نام رایج، بو یا عکس به‌تنهایی هویت یک نمونهٔ خریداری‌شده را تأیید نمی‌کند.

آیا این اطلاعات برای همهٔ شکل‌های زنجبیل یکسان است؟

خیر. گیاه خشک، دمنوش، پودر، عصاره و اسانس یک فرآوردهٔ یکسان نیستند. نتیجهٔ یک آزمایش یا مطالعه را باید با نوع فرآورده و شرایط همان مطالعه خواند؛ نمی‌توان آن را خودکار به همهٔ محصولات با این نام نسبت داد.

برای بررسی بیشتر از کجا شروع کنیم؟

منابع پایان صفحه را باز کنید و نام گونه، بخش گیاه و نوع شواهد را با پرسش خود تطبیق دهید. اگر دارو مصرف می‌کنید یا برای کودک، بارداری یا شیردهی پرسشی دارید، اطلاعات همین فرآورده را با پزشک یا داروساز بررسی کنید.

منابع و ارجاعات

  1. بررسی میدانی گیاهان دارویی عرضه‌شده در عطاری‌های مشهد (۲۰۱۳) — جدول ۱؛ نام علمی، نام فارسی، بخش مورد استفاده و کاربرد گزارش‌شده در بازار مشهد
  2. زنجبیل: شواهد و ایمنی مصرف، مرکز ملی سلامت مکمل آمریکا — Background، What Have We Learned و What Do We Know About Safety
  3. بررسی میدانی گیاهان دارویی شهرکرد — جدول گیاهان و درصد گزارش؛ Nigella sativa و Zingiber officinale
  4. NCCIH؛ استفادهٔ آگاهانه از مکمل‌ها — Safety and Risk؛ تفاوت محصولات و گفت‌وگو با پزشک دربارهٔ داروها و گروه‌های حساس

عکس واقعی؛ Raúl A. Ruiz M. — CC BY 4.0 · منبع عکس · مجوز استفاده · نام گونه مطابق شرح منبع است؛ این تصویر هویت نمونهٔ خریداری‌شده را تأیید نمی‌کند.