رفتن به محتوای اصلی

حکیم پارسی

دانشنامه گیاهان دارویی و طب سنتی ایرانی

خانه ‹ گیاهان دارویی

گزنه دوپایه

نام علمیUrtica dioica L.

گزنه دوپایه با فرآورده ریشه یکسان نیست. کاربرد محلی، سطح شواهد و احتیاط‌های گوارشی، حساسیت و محدودیت مصرف مایعات را بخوانید.

خانواده: Urticaceae — گزنه‌ایانبخش مورد استفاده: برگ و گل در گزارش کرمان؛ بخش هوایی در تک‌نگاشت EMA
عکس واقعی گیاه گزنه دوپایه؛ نام گونه مطابق شرح منبع تصویر؛ مطابق شرح منبع تصویر

کدام بخش گزنه بررسی شده است؟

عکس واقعی گیاه گزنه دوپایه؛ نام گونه مطابق شرح منبع تصویر؛ مطابق شرح منبع تصویر

Urtica dioica نام پذیرفته‌شده این گونه در خانواده گزنه‌ایان است. در بررسی داروی گیاهی، «گزنه» بدون ذکر بخش مصرفی کافی نیست؛ ریشه و بخش هوایی پرونده‌های جداگانه دارند.

تک‌نگاشت EMA با عنوان Urticae herba درباره بخش هوایی Urtica dioica و Urtica urens است. این مطلب فقط گونه دوپایه را معرفی می‌کند و مجوز یکی‌دانستن همه گونه‌ها یا ریشه با برگ نیست.

گزارش ایران چه می‌گوید؟

در جدول ۲ مطالعه کرمان، برگ و گل گزنه دوپایه با نام محلی Soosonakoo و مصرف دم‌کرده ثبت شده است. کاربردهای گزارش‌شده شامل سنگ ادراری و کاهش قند بوده‌اند. این مطالعه آزمایش درمان سنگ یا دیابت نیست و نتیجه آن نباید توصیه به قطع دارو شود.

سنت اروپایی با اثبات بالینی فرق دارد

تک‌نگاشت نهایی EMA در سال ۲۰۲۵ کاربردهای معینی از فرآورده‌های بخش هوایی را در ستون «مصرف سنتی» قرار می‌دهد. این طبقه‌بندی به معنی اثربخشی بالینی ثابت‌شده برای هر فرآورده گزنه نیست.

فرآورده دارای مشخصات، عصاره با حلال معلوم و دم‌کرده خانگی قابل جایگزینی خودکار نیستند. وجود نام گیاه در یک تک‌نگاشت، ادعای درمان قطعی بیماری را پشتیبانی نمی‌کند.

چه احتیاط‌هایی مهم است؟

  • در تک‌نگاشت، تهوع، استفراغ، اسهال و واکنش‌های حساسیتی پوستی گزارش شده‌اند و بسامد آن‌ها معلوم نیست. در حساسیت به ماده گیاهی، مصرف منع شده است.
  • برای مواردی که نوشیدن مایع بیشتر لازم می‌شود، افرادی که باید مایعات را محدود کنند نباید خودسرانه از این روش استفاده کنند. تب، درد یا اسپاسم ادراری و خون در ادرار باید بررسی پزشکی شود.
  • ایمنی در بارداری و شیردهی برقرار نشده و مصرف توصیه نمی‌شود. محدودیت سنی به فرآورده و کاربرد بستگی دارد؛ این صفحه برای کودک نسخه نمی‌دهد. EMA در بخش تداخل‌ها می‌نویسد موردی گزارش نشده؛ این با اثبات نبود همه تداخل‌ها فرق دارد.

گزنه برای پروستات هم همین است؟

نمی‌توان شواهد مربوط به ریشه را به برگ یا بخش هوایی منتقل کرد. ابتدا باید نوع فرآورده و موضوع تحقیق معلوم باشد. برای علائم ادراری جدید یا پایدار، تشخیص علت مقدم بر انتخاب گیاه است.

شواهد پژوهشی و محدودیت‌ها

منابع ثبت‌شده در این پرونده، نام و بخش گیاه و استفاده‌های گزارش‌شده را توضیح می‌دهند. گزارش استفادهٔ سنتی به‌تنهایی اثربخشی یا ایمنی را ثابت نمی‌کند. برای سنجیدن ادعا دربارهٔ گزنه دوپایه، باید نوع فرآورده و روش پژوهش همان ادعا را نیز بررسی کرد.

پیش از خرید گزنه دوپایه چه چیزی را بررسی کنیم؟

نام علمی «Urtica dioica L.» و بخش گیاه درج‌شده روی بسته را با اطلاعات این صفحه مقایسه کنید. در منابع این پرونده، بخش مورد استفاده «برگ و گل در گزارش کرمان؛ بخش هوایی در تک‌نگاشت EMA» معرفی شده است. نام رایج، بو یا عکس به‌تنهایی هویت یک نمونهٔ خریداری‌شده را تأیید نمی‌کند.

آیا این اطلاعات برای همهٔ شکل‌های گزنه دوپایه یکسان است؟

خیر. گیاه خشک، دمنوش، پودر، عصاره و اسانس یک فرآوردهٔ یکسان نیستند. نتیجهٔ یک آزمایش یا مطالعه را باید با نوع فرآورده و شرایط همان مطالعه خواند؛ نمی‌توان آن را خودکار به همهٔ محصولات با این نام نسبت داد.

برای بررسی بیشتر از کجا شروع کنیم؟

منابع پایان صفحه را باز کنید و نام گونه، بخش گیاه و نوع شواهد را با پرسش خود تطبیق دهید. اگر دارو مصرف می‌کنید یا برای کودک، بارداری یا شیردهی پرسشی دارید، اطلاعات همین فرآورده را با پزشک یا داروساز بررسی کنید.

منابع و ارجاعات

  1. [TAX] Urtica dioica L. — Plants of the World Online — Accepted name; Classification
  2. [IR] Ethnobotany of the medicinal plants used by the ethnic communities of Kerman province, Southeast Iran — Table 2; row with the exact scientific name
  3. [EMA] European Union herbal monograph on Urtica dioica L.; Urtica urens L., herba — Final Revision 1 (2025) — Sections 2, 4.1, 4.3–4.8; pp. 4–10
  4. NCCIH؛ استفادهٔ آگاهانه از مکمل‌ها — Safety and Risk؛ تفاوت محصولات و گفت‌وگو با پزشک دربارهٔ داروها و گروه‌های حساس

عکس واقعی؛ Evelyn Simak — CC BY-SA 2.0 · منبع عکس · مجوز استفاده · نام گونه مطابق شرح منبع است؛ این تصویر هویت نمونهٔ خریداری‌شده را تأیید نمی‌کند.